ستیل الکل چیست ؟ روش تولید و کاربرد ستیل الکل

ستیل الکل چیست ؟

ستیل الکل (Cetyl alcohol) که با نام‌های علمی ۱–هگزادکانول، پالمیتیل الکل یا هگزادکان–۱–ال نیز شناخته می‌شود، یک زنجیره بلند الکل چرب می باشد و فرمول شیمیایی C₁₆H₃₄O یا به صورت دقیق تر  CH₃(CH₂)₁₅OH است. این ماده در دمای اتاق یک جامد مومی سفیدرنگ، یا پولک مانند یا در شکل گرانول ظاهر می‌شود و بوی بسیار کمی دارد. برخلاف الکل‌های با ‌زنجیره کوتاه مانند اتانول که فرارهستند و سریع تبخیر می شوند، ستیل الکل انحلال نا پذیر در آب، غیرفرار و نرم‌کننده است و به همین دلیل در صنایع آرایشی و بهداشتی جایگاه ویژه‌ای دارد. برای خرید ستیل الکل میتوانید از شیمی بازار اقدام نمایید.

در گذشته بسیاری از محققان بر این باور بودند که استفاده از این ماده در ترکیبات مواد آرایشی و بهداشتی باعث خشکی پوست و از بین رفتن رطوبت پوست می‌شود، تنها دلیل این نظریه هم می‌تواند این موضوع باشد که ستیل الکل از خانواده الکل‌ها است. امروزه این نظریه رد شده، به این دلیل که ستیل الکل موجود در انواع کرم‌ها و لوسیون‌ها اثری جز رطوبت‌رسانی، نرم‌کنندگی و افزایش جذب آب برای پوست ندارند.
توصیه می‌کنیم در حین استفاده از ستیل الکل بسیار مراقب باشید، چرا که الکل موادی اشتعال‌زا است.

روش تولید ستیل الکل

برای ساخت ستیل الکل از روغن سر نهنگ استفاده می‌کنند، از ترکیب پتاسیم هیدروکسید با این روغن پس از سرد شدن ستیل الکل ساخته می‌شود.
از روش‌های دیگری نیز برای ساخت ستیل الکل استفاده می‌کنند، ابتدا پالمیتیک اسید روغن پالم را کاهش می‌دهند سپس سدیم فلزی در یک محیط اسیدی تحت کاتالیزر لیتیوم آلومینیوم قرار می‌گیرد و در نهایت ستیل الکل ساخته می‌شود.

تاریخچه و روش تولید

ستیل الکل برای نخستین بار در اوایل قرن نوزدهم توسط شیمیدان فرانسوی میشل اوژن شورول از روغن سر نهنگ اسپرم (اسپرماستی) جدا شد. نام «ستیل» از واژه لاتین مرتبط با نهنگ‌ها گرفته شده است. امروزه به دلیل مسائل زیست‌محیطی و حفاظت از گونه‌های در معرض خطر، تولید از روغن نهنگ دیگر انجام نمی شود. تولید صنعتی مدرن عمدتاً بر پایه کاهش (هیدروژناسیون) اسید پالمیتیک حاصل از روغن‌های گیاهی مانند روغن پالم یا نارگیل انجام می‌شود. در برخی موارد نیز از مشتقات نفتی استفاده می‌شود. این روش‌ها محصولی با خلوص عالی و مناسب برای کاربردهای آرایشی و دارویی فراهم می‌کنند.

تفاوت با الکل‌های معمولی

بسیاری از مصرف‌کنندگان با دیدن واژه «الکل» در فهرست مواد تشکیل‌دهنده محصولات آرایشی نگران خشکی پوست می‌شوند. این نگرانی در مورد ستیل الکل بی‌مورد است. الکل‌های دارای ‌زنجیره (مانند اتانول یا ایزوپروپیل الکل) فرار هستند، رطوبت پوست را کاهش می دهند و می‌توانند باعث تحریک پوست شوند. در مقابل، ستیل الکل یک الکل چرب شده است که روی پوست لایه محافظ ایجاد می‌کند، از رطوبت روی سطح پوست نگهداری می کند و حس نرمی و مخملی به جای می‌گذارد. به همین دلیل سازمان‌هایی مانند FDA اجازه می‌دهند محصولاتی که حاوی ستیل الکل هستند اما فاقد الکل‌های خشک‌کننده باشند، به‌عنوان «بدون الکل» برچسب‌گذاری شوند.

آیا ستیل الکل سمی است؟

تمامی مواد شیمیایی و ترکیبات شیمیایی مقدار بسیار کمی خاصیت سمی بودن را درون ترکیب خود به همراه دارند، این ترکیبات از مواد معدنی، مواد آلی و …. ساخته شده‌اند. بسیاری از این ترکیبات برای بدن انسان خطرناک و سمی بوده اما این میزان سمی بودن در ترکیبات بسیار متفاوت است.

ستیل الکل هم همانند سایر ترکیبات شیمیایی سم بسیار ضعیفی در خود دارد. از طرفی؛ در صورتی که به مقدار مناسب و درست استفاده شود به هیچ عنوان برای سلامتی انسان خطرناک نیست اما اگر بیش از 5 گرم در ترکیبات استفاده شود می‌تواند قدرت سمی بودن خود را نشان دهد.

محققان این تاثیرگذاری را با استفاده از یک آزمایش به ثبت رساندند؛ در آزمایش شماره 1 تعدادی موش و خوک را به مدت 6 ساعت در معرض بخار ستیل الکل با غلظت 26 ppm قرار دادند، بعد از گذشت 24 ساعت اولین اثری که به روی این نمونه‌ها خود را نشان داد ناباروری بود.

در حالی که هیچ یک از این گونه‌ها در معرض مرگ قرار نگرفتند و علاوه بر ناباروری آسیب‌های دیگری چون تحریکات قوی در بخش غشا چشم، گلو و بینی مشاهده شد.
در آزمایش شماره 2 باز هم تعدادی از موش‌ها و خوک‌ها را در معرض بخار ستیل الکل با غلظت 6/9 به مدت 10 دقیقه قرار دادند، بعد از گذشت دو هفته از این آزمایش تعدادی از نمونه‌ها مردند و تعدادی دیگر از نمونه‌ها با بیماری‌های تنفسی مواجه شدند.
این آزمایش نشان داد که استفاده از ستیل الکل در بسیاری از مواد آرایشی و بهداشتی در دوز پایین به هیچ عنوان سمی و کشنده نیست و تنها در صورت بلعیدن آن ممکن است دچار مشکل شوید.

کاربردهای اصلی

درصنایع آرایشی و بهداشتی:

ستیل الکل یکی از پر مصرف ترین مواد اولیه در أنواع کرم‌ها، لوسیون‌ها، بالم‌ها، شامپوها و نرم‌کننده‌های مو است. نقش‌های اصلی آن عبارت‌اند از:

• امولسیون‌کننده و پایدارکننده : از جدا شدن فازهای آب و روغن جلوگیری می‌کند و ثبات فرمولاسیون و پایداری آن را افزایش می‌دهد.
• نرم‌کننده (Emollient) : سطح پوست را نرم و صاف کرده و از خشکی و ترک‌خوردگی جلوگیری می‌کند.
• غلیظ‌کننده و کنترل ویسکوزیته: بافت محصول را بهبود می‌بخشد و حس لوکس و کرمی ایجاد می‌کند.
• افزاینده کف و مات کننده: در شامپوها به پایداری کف کمک کرده و ظاهر مات و جذابی ایجاد می‌نماید.
• حامل مواد فعال: به پخش یکنواخت ترکیبات فعال مانند ویتامین‌ها و عصاره‌های گیاهی کمک می‌کند.

در محصولات بدون آب (مانند رژ لب یا بالم لب) نیز برای ایجاد ساختار و بافت مناسب استفاده می‌شود. غلظت معمول آن در فرمولاسیون‌ها بین ۲ تا ۱۰ درصد است و معمولاً در غلظت ۰٫۵ تا ۵ درصد در محصولات دارای آب به کار می‌رود و در مایع ظرفشویی، صابون مایع، پاک‌کننده‌های چندمنظوره و نرم‌کننده‌های لباس نیز کاربرد دارد.

در صنایع دارویی:

ستیل الکل در ساخت پمادها، کرم‌های موضعی، شیاف‌ها و دیگر محصولات دارویی با رهش کنترل‌شده کاربرد دارد. به‌عنوان نرم‌کننده، امولسیون‌کننده از نوع آب در روغن و عامل افزایش‌دهنده جذب آب عمل می‌کند. مخلوط آن با وازلین می‌تواند مقدار قابل توجهی آب جذب کند و پایه مناسبی برای پمادها فراهم آورد.

در صنایع غذایی

طبق مقررات FDA آمریکا، این ماده به‌عنوان افزودنی غذایی مصنوعی مجاز است و عمدتاً در نقش‌های زیر استفاده می‌شود:

• عامل طعم‌دهنده یا کمکی : برای کمک به پخش یکنواخت طعم‌ها در برخی محصولات.
• افزودنی چندمنظوره: در مقادیر بسیار کم و تحت شرایط خلوص مشخص (حداقل ۹۸٪ الکل کل و ۹۴٪ الکل زنجیره مستقیم).
• همچنین به‌صورت غیرمستقیم در مواد تماس با غذا (مانند برخی بسته‌بندی‌ها یا کمک‌فرآیندها) مجاز است.

نکته مهم: برخلاف برخی از  ادعاها ، ستیل الکل نقش اساسی در افزایش ماندگاری مواد غذایی کنسروشده یا به‌عنوان نگهدارنده اصلی ندارد. استفاده مستقیم آن در غذا بسیار کم و تحت کنترل شدید است و بیشتر در صنایع آرایشی، بهداشتی و دارویی کاربرد دارد.

سایر کاربردها:

در صنایع روان‌کننده‌ها (برای پیچ و مهره)، پوشش‌های استخر (برای کاهش تبخیر آب) و به‌عنوان ماده اولیه در سنتز برخی سورفکتانت‌ها نیز مورد استفاده قرار می‌گیرد.

ایمنی و سمیت

ستیل الکل از نظر سمیت بسیار کم‌خطر است. مطالعات سم‌شناسی نشان می‌دهد که سمیت حاد خوراکی، پوستی و استنشاقی آن پایین است. پنل بررسی مواد آرایشی (CIR) آن را ایمن برای استفاده موضعی در غلظت‌های معمول و رایج اعلام کرده است. تحریک چشم یا پوست در دوزهای عادی عادی نیست و موارد حساسیت معمولاً به ناخالصی‌های فرآیند تولید مربوط می‌شود نه خود ماده.

با این حال، مانند هر ماده شیمیایی، نکات ایمنی رعایت شود:

• از بلعیدن مقدار زیاد خودداری کنید.
• در صورت تماس با چشم، با آب فراوان شستشو دهید.
• در محیط‌های صنعتی از تماس طولانی‌مدت با پودر یا بخار غلیظ این ماده اجتناب شود.