وبلاگ
خانه » سدیم تری پلی فسفات چیست ؟ مشخصات و روش تولید و کاربردها
سدیم تری پلی فسفات چیست ؟ مشخصات و روش تولید و کاربردها
فهرست مطالب
Toggleسدیم تری پلی فسفات چیست ؟
سدیم تری پلی فسفات (Sodium triphosphate) که به نامهای دیگری چون تری فسفریک اسید، نمک پنتا سدیم شناخته شده، در واقع یک ترکیب معدنی بوده که امروزه در گریدهای خوراکی و صنعتی ارائه شده است. این ترکیب پلیمری به شکل جامد و سفید رنگ بوده است در صنایع مختلفی از آن استفاده میکنند و کاربردهای بسیار متفاوتی دارد. از جمله ترکیبات اصلی در ساخت این پلیمر نمک سدیم پلی فسفات، پنتا آنیون و اسید تری فسفریک بوده است.
سدیم تری پلی فسفات در آب قابلیت انحلال پذیری بسیار بالایی دارد و به عبارتی دیگر در حضور آب هیدرولیز خواهد شد. از طرفی این ترکیب برای محیط زیست مضر بوده و به چرخه طبیعت آسیب وارد میکند و از آنجایی که از این ترکیب پلیمری در تهی و تولید شویندهها به وفور استفاده میشود و طرفداران حفظ محیط زیست خواستار منع استفاده از این ترکیب معدنی در برخی از شویندههای خانگی و صنعتی هستند.
STPP هم به صورت بیآب و هم به شکل هگزاهیدرات (Na5P3O10 .6H2O) وجود دارد. آنیون تریپلیفسفات زنجیرهای خطی از سه واحد فسفات است که از طریق اتصال با اتمهای اکسیژن تشکیل شده است و توانایی قابل توجهی در تشکیل کمپلکس با یونهای فلزی دارد. این ویژگی باعث شده است که STPP بهعنوان یکی از مهمترین «بیلدرها» یا نرمکنندههای آب در صنایع شوینده معرفی شود.
این ترکیب در دو گرید اصلی صنعتی (فنی) و خوراکی تولید میگردد. گرید خوراکی تحت استانداردهای سختگیرانهتری از نظر دارا بودن خلوص بالا و کمیت میزان فلزات سنگین کنترل میشود .

مشخصات فنی سدیم تری پلی فسفات
| نام ماده شیمیایی | سدیم تری پلی فسفات _Sodium triphosphate |
| فرمول شیمیایی | Na5P3O1/0 |
| جرم مولی | 367/86 گرم بر مول |
| نقطه ذوب | 622 درجه سانتی گراد |
| Ph | 10 |

روش تولید سدیم تری پلی فسفات
ابتدا دو ماده مهم و اصلی در تهیه سدیم تری پلی فسفات که باید با همدیگر ترکیب شوند کربنات سدیم و اسید فسفریک نام دارد، از ترکیب این دو مواد دو نمک به نامهای مونو سدیم فسفات و دی سدیم فسفات ساخته خواهد شد و زمانی که این دو نمک را در دمای بالا حدود 300 درجه حرارت دهند، سدیم تری پلی فسفات ساخته خواهد شد.
STPP در محیط خشک پایدار است اما جاذب رطوبت (هیگروسکوپیک) بوده و در محلولهای آبی بهتدریج هیدرولیز میشود و به ارتوفسفات تبدیل میشود. سرعت هیدرولیز به دما و pH محیط بستگی دارد و در شرایط اسیدی یا دمای بالا تسریع میشود.
تولید صنعتی STPP عمدتاً از طریق فرآیند حرارتی امکان پذیراست. ابتدا اسید فسفریک با کربنات سدیم یا هیدروکسید سدیم خنثی میشود تا مخلوطی از مونوسدیم فسفات (NaH2PO4) و دیسدیم فسفات (Na2HPO4) با نسبت استوکیومتری مناسب حاصل شود. سپس این مخلوط در دمای ۳۰۰ تا ۵۵۰ درجه سانتیگراد (بسته به فناوری و نوع رآکتور) حرارت داده میشود تا واکنش تراکمی زیر رخ دهد:
2 Na2HPO4 + NaH2PO4→Na5P3O10 + 2 H2O
فرآیند معمولاً در کورههای دوار یا بستر سیال انجام میشود. محصول به دست آمده پس از سرد شدن آسیاب و به شکل پودر یا گرانول بستهبندی میگردد. سالانه حدود دو میلیون تن STPP در جهان تولید میشود که بخش عمده آن صرف صنعت شوینده میگردد.
تولید گرید خوراکی نیازمند اسید فسفریک با خلوص بیشتر و کنترل دقیقتر ناخالصیها است تا استانداردهای غذایی رعایت شود
مضرات و نکات ایمنی سدیم تری پلی فسفات
- این ترکیب پلیمری به هیچ عنوان قابل احتراق نیست.
- برای کار با سدیم تری پلی فسفات از عینک محافظ، دستکش کار و ماسک فیلتردار استفاده کنید.
- اگر با پوست دست و یا چشم تماس برقرار کرد بهتر است با شوینده مناسب و آب ولرم محل را شست و شو دهید.
- در صورت استنشاق گاز سدیم تری پلی فسفات به محیط آزاد بروید، بهتر است از این ترکیب در محیط بسته استفاده نکنید.
آمادهسازی سدیم تری پلی فسفات
تری پلی فسفات سدیم با گرم کردن مخلوط استوکیومتری فسفات دی سدیم، Na2HPO4 و مونو سدیم فسفات، NaH2PO4 در شرایط کنترل شده تولید میشود.
2 Na2HPO4 + NaH2PO4 → Na5P3O10 + 2 H2O
خواص فیزیکی و شیمیایی سدیم تری پلی فسفات
سدیم تری پلی فسفات (STPP)، یک ترکیب معدنی با فرمول شیمیایی Na5P3O10 است. نمک سدیم پلی فسفات، پنتا آنیون است که پایه ترکیب آن اسید تری فسفریک است. این ماده در مقیاس وسیعی به عنوان ماده اصلی و تشکیلدهنده بسیاری از محصولات داخلی و صنعتی به ویژه مواد شوینده تولید میشود.

آنیون را میتوان به عنوان زنجیره پنتانیونیک توصیف کرد –O3POP(O)2OPO3]5] بسیاری از دی، تری و پلی فسفاتها از جمله، تری فسفات حلقوی –P3O93 شناخته شده هستند. این ماده به سختی به کاتیونهای فلزی متصل میشود و عامل تشکیلدهنده دو دندانهای و سه دندانهای است.

خواص فیزیکی و شیمیایی کلیدی
STPP بهعنوان یک عامل کیلیتکننده عالی عمل میکند و یونهای کلسیم و منیزیم موجود در آب سخت را بهصورت کمپلکس پایدار درمیآورد. هر گرم STPP میتواند حدود ۱۶۰ میلیگرم کربنات کلسیم را کیلیت کند. این خاصیت مانع از غیرفعال شدن سورفکتانتها در آب سخت میشود. علاوه بر این، خاصیت پراکندهسازی ذرات خاک، امولسیونکنندگی چربیها، خنثی کردن pH و نگهداری رطوبت را نیز دارد.
در سیستمهای پروتئینی، STPP با تبادل یونی و افزایش ظرفیت نگهداری آب، بافت محصول را کیفیت میبخشد.
کاربردهای سدیم تریپلیفسفات
۱. صنعت شوینده و پاککنندهها
مهمترین کاربرد STPP بهعنوان بیلدر در پودرهای لباسشویی، شویندههای ظرفشویی و پاککنندههای صنعتی است. این ماده سختی آب را می کاهد، از تشکیل رسوب صابونی جلوگیری میکند، قدرت پاککنندگی سورفکتانتها را بالا می برد و از رسوب مجدد خاک روی پارچه جلوگیری مینماید. در برخی کشورها به دلیل نگرانیهای زیستمحیطی، محدودیتهایی برای استفاده از آن در شویندههای خانگی اعمال شده و جایگزینهایی مانند زئولیت ۴A معرفی شده اند.
۲. صنایع غذایی
در گرید خوراکی، STPP بهعنوان نگهدارنده رطوبت، امولسیفایر و بهبوددهنده بافت و جنس گوشتهای فرآوریشده، مرغ، غذاهای دریایی (بهویژه ماهی و میگو)، پنیر و خوراک دام استفاده میشود. این ماده با افزایش ظرفیت نگهداری آب، از کاهش وزن محصول در فرآیند پخت و انجماد جلوگیری کرده و بافت را آبدار تر و مطلوبتر نگه می دارد. سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) آن را در گروه مواد عموماً بیخطر (GRAS) قرار داده و ADI (میزان مجاز روزانه) حدود ۷۰ میلیگرم به ازای هر کیلوگرم وزن بدن تعیین شده است.
۳. تصفیه آب و جلوگیری از رسوب
در سیستمهای آب صنعتی و آشامیدنی، STPP بهعنوان عامل ضد رسوب و کیلیتکننده یونهای فلزی به کار میرود و از تشکیل رسوب در لولهها و دیگهای بخار پیش گیری میکند.
۴. صنایع سرامیک، کاشی و لعاب
بهعنوان روانساز و کاهشدهنده ویسکوزیته در دوغابهای از جنس رس و انواع لعابها به کار می رود و پراکندگی ذرات را بهبود میبخشد.
۵. سایر کاربردها
– صنعت نساجی (کمککننده رنگرزی و نرمکننده)
– صنعت کاغذ و چرم
– تولید رنگدانههای ضد خوردگی
– صنعت لاستیک و پتروشیمی
– بازدارنده شعله و ضد یخ در برخی فرمولاسیونها
اثرات بر سلامت و ایمنی
سمیت حاد STPP نسبتاً پایین است (LD50 خوراکی در موشها بیش از ۱۰۰۰ میلیگرم بر کیلوگرم). پلیفسفاتها در بدن به فسفاتهای ساده هیدرولیز میشوند. با این حال، تماس مستقیم با پودر یا محلول غلیظ میتواند باعث تحریک پوست، چشم و مجاری تنفسی شود. استنشاق گرد و غبار این ماده ممکن است سرفه و تحریک ایجاد کند.
نکات ایمنی عملی:
– استفاده از دستکش، عینک محافظ و ماسک گردوغبار در هنگام کار با مقادیر زیاد
– شستوشوی فوری پوست و چشم با آب فراوان در صورت تماس
– نگهداری در محیط خشک و دور از رطوبت
– اجتناب از خوردن، آشامیدن و سیگار کشیدن در محل کار
در مصرف غذایی، رعایت حد مجاز افزودن ضروری است؛ مصرف بیش از حد فسفاتهای معدنی میتواند بر تعادل کلسیم و فسفر بدن موثر باشد.
تأثیرات زیستمحیطی
STPP بهطور مستقیم برای موجودات آبزی سمیت زیادی ندارد، اما مشکل اصلی آن آزادسازی فسفر در فاضلاب است. فسفر بهعنوان ماده مغذی باعث رشد بیش از حد جلبکها (eutrophication) در رودخانهها و دریاچهها میشود و میتواند به کاهش اکسیژن محلول در آب منجر شود و در نهایت آسیب به اکوسیستم آبی بزند. به همین دلیل بسیاری از کشورها محدودیتهایی برای استفاده از فسفات در شویندههای خانگی وضع کردهاند. STPP در محیط آبی بهتدریج هیدرولیز شده و به ارتوفسفات تبدیل میشود که توسط میکروارگانیسمها و جلبکها جذب میگردد.
با وجود این چالشها، STPP به دلیل کارایی بالا ومضرات به نسبت کم همچنان در کاربردهای صنعتی و غذایی جایگزین مناسبی ندارد. توسعه فرمولاسیونهای با فسفات کمتر و جایگزینهای سازگار با محیط زیست از جمله برنامه های قابل پیش بینی در صنعت است.
سدیم تریپلیفسفات مادهای چندمنظوره و ارزشمند در صنایع مختلف است که با درک صحیح خواص، روش تولید و محدودیتهای زیستمحیطی و ایمنی آن میتوان از مزایای این ماده بهصورت بهینه بهرهبرداری کرد. انتخاب گرید مناسب (صنعتی یا خوراکی) و رعایت استانداردهای مصرف، کلید استفاده مؤثر از این ماده است.
در سال ۲۰۰۰ ، میزان مصرف جهانی STPP تقریباً ۲۰۰۰۰۰۰ تن تخمین زده شده است. این ماده از آنجا که در آب بسیار محلول است، به طور قابل ملاحظه به لجن فاضلاب منتقل نمیشود و درواقع با پخش لجن به خاک انتقال مییابد. تا به حال هیچ خطر محیطی در خاک یا هوا مربوط به استفاده از STPP در مواد شوینده نشان داده نشده است.
به عنوان یک عنصر از محصولات تمیز کننده خانگی، سدیم تری پلی فسفات موجود در فاضلاب خانگی عمدتا از طریق تصفیه خانههای فاضلاب، از طریق مخازن سپتیک، نفوذ یا سایر سیستمهای فاضلاب خودمختار به محفظه آبزیان منتقل میشود.
از آنجا که سدیم تری پلی فسفات STPP یک ماده معدنی است، مطالعات تجزیه بیولوژیکی در مورد این ماده کاربردی ندارند .با این حال، در نهایت می توان STPP را به ارتو فسفاتی که توسط جلبکها و یا میکروارگانیسمها قابل جذب است، هیدرولیز کرد. بنابراين STPP زمانی كه در چرخه فسفر طبيعی جذب میشود، به پایان میرسد. مطالعات معتبر منتشر و تایید شده توسط منابع آگاه در زمینه بیوشیمیایی، نشان میدهد که STPP با فعالیت بیوشیمیایی در تماس با فاضلابها (در لولههای فاضلاب و سازههای فاضلاب) و همچنین در محیط آبی، هیدرولیز میشود.

- مطالعاتی قابل استناد مربوط به سمیت حاد سازگار با محیط زیست آبزیان در دسترس هستند که نشان میدهد STPP برای موجودات آبزی سمی نیست. به همین دلیل و به دلیل تنها حضور موقتی STPP در محیط آبی (به دلیل هیدرولیز) ، تاکنون هیچ مطالعهای در مورد اثرات مزمن STPP بر روی این موجودات آبزی انجام نشده است.
خرید سدیم تری پلی فسفات
شیمی بازار به عنوان بورس آنلاین خرید و فروش مواد شیمیایی کمک شایانی به مصرفکنندگان مواد شیمیایی میکند تا بتوانند در فضایی کاملا شفاف به تامینکنندگان سدیم تری پلی فسفات از بین تولیدکنندگان، واردکنندگان و یا فروشندگان این ماده دسترسی داشته و بهترین تامینکننده STPP را با توجه به نیاز خود یافته و مستقیما و بدون واسطه با او ارتباط برقرار نمایند.
فروش سدیم تری پلی فسفات
تامینکنندگان سدیم تری پلی فسفات میتوانند نسبت به معرفی شرکت و مواد خود از امکانات شیمی بازار استفاده کرده و فعالیت خود را از طریق این پلتفرم در فضای کسب و کار دیجیتال بهتر و با هزینهای مناسبتر توسعه دهند.
روش های گوناگون ساخت صابون از چربی و سود سوزآور
مقدمه صابون یکی از قدیمیترین و پر استفاده ترین محصولات شوینده ساخت دست انسان است که پایه بسیاری از محصولات
شیمی رنگ مو و رنگهای دائمی: از واکنشهای اکسیداسیون تا تفاوت با رنگهای گیاهی
مقدمه رنگ کردن مو یکی از رایجترین تغییرات ظاهری در دنیای امروز است. میلیونها نفر در سراسر جهان هر
شیمی خون و هموگلوبین: چرا خون قرمز است و بعضی حیوانات خون آبی یا سبز دارند؟
مقدمه خون یکی از شگفتانگیزترین مایعات و سیالات در محیط زیست و طبیعت است. در انسان و بیشتر مهره
شیمی عطر و حافظه بویایی: نگاهی مولکولی به رایحهها و خاطرات
مقدمه بویایی یکی از شیمیاییترین حسهای انسان است. برخلاف قدرت بینایی که از طریق فوتون ها می باشد یا