اسید اولئیک

اسید اولئیک چیست؟

اسید اولئیک (Oleic acid) ماده‌ای است که در تمامی زمینه‌ها اعم از بهداشتی و آرایشی، خوراکی، دارویی و درمانی و در بخش‌های مختلف صنعتی مورد استفاده قرار می‌گیرد. در بسیاری از مواد غذایی از جمله انواع روغن‌ها، مغزها، کره، تخم مرغ، آجیل، پنیر، گوشت و دانه‌های چرب اسید اولئیک نقش بسیار پررنگی دارد. اما استفاده از آن در ساخت روغن‌های گیاهی و خوراکی از جمله روغن‌های زیتون، کلزا و هسته انگور امروزه به شدت رایج شده است. اسید اولئیک در واقع ماده‌ای بدون بو و زرد رنگ بوده که در دسته‌بندی اسیدهای چرب طبیعی قرار گرفته و در واقع می‌توان گفت یک اسید چرب امگا 9 به شما می‌رود. به دلیل داشتن مواد مغذی و چربی‌های طبیعی، بسیاری از دانشمندان پیشنهاد می‌کنند تا در پخت‌و‌پز و در بخش‌های خوراکی بیشتر از آن استفاده شود.

اسید اولئیک (Oleic acid) یکی از اساسی‌ترین و پرکاربردترین اسیدهای چرب تک ‌اشباع در جهان است. این ماده که با فرمول شیمیایی C18H34O2 معروف است، در دسته‌ی اسیدهای چرب امگا–۹ قرار می‌گیرد و به‌صورت طبیعی در بسیاری از روغن‌های گیاهی و چربی‌های حیوانی وجود دارد. اسید اولئیک ماده‌ای بی‌بو، با رنگ زرد کم‌رنگ تا بی‌رنگ است که در دمای اتاق به‌صورت مایع می باشد و به دلیل پایداری خوب و خواص مفید، کاربرد گسترده‌ای در صنایع غذایی، آرایشی بهداشتی، دارویی و دیگر صنایع پیدا کرده است.

این اسید چرب به‌علت ساختار تک ‌اشباع خود، نسبت به اسیدهای چرب اشباع‌شده مقاومت بیشتری در برابر اکسیداسیون دارد و در عین حال از بسیاری از اسیدهای چرب غیراشباع پایدارتر است. به همین دلیل امروزه به‌عنوان یکی از اجزای اصلی روغن‌های سالم مانند روغن زیتون شناخته می‌شود و در رژیم‌های غذایی مدیترانه‌ای جایگاه ویژه‌ای دارد.

مشخصات فنی اسید اولئیک

مشخصه

مقدار

نام شیمیایی

اسید اولئیک (cis-9-Octadecenoic acid)

فرمول مولکولی

C18H34O2 ​

وزن مولکولی

۱۸۲٫۲۶ گرم بر مول

نقطه ذوب

۱۳ تا ۱۴ درجه سانتی‌گراد

نقطه جوش

حدود ۳۶۰ درجه سانتی‌گراد

چگالی

۰٫۸۹۵ گرم بر سانتی‌متر مکعب

ظاهر

مایع روغنی بی‌رنگ تا زرد کم‌رنگ

ساختار شیمیایی اسید اولئیک

اسید اولئیک در آب نامحلول است اما در حلال‌های آلی مانند الکل، اتر و کلروفرم به‌خوبی حل می‌شود. ساختار آن شامل یک پیوند دوگانه‌ی سیس در موقعیت کربن ۹ است که این ویژگی هندسی، خواص فیزیکی و زیستی منحصربه‌فردی به آن می‌بخشد.

منابع طبیعی اسید اولئیک

اسید اولئیک هم از منابع گیاهی و هم حیوانی قابل استخراج است، اما امروزه عمدتاً از منابع گیاهی تولید می‌شود.

منابع گیاهی: 

روغن زیتون یکی از غنی‌ترین منابع اسید اولئیک است و معمولاً بین ۵۵ تا ۸۳ درصد ترکیب آن را تشکیل می‌دهد. روغن‌های کلزا (کانولا)، بادام زمینی، آووکادو، کنجد، هسته انگور و روغن‌های با اولئیک بالا نیز مقادیر قابل‌توجهی از این اسید چرب را دارند. در سال‌های اخیر، أنواع گیاه آفتابگردان و گلرنگ با محتوای اولئیک بالا نیز به‌طور گسترده کشت می‌شوند.

منابع حیوانی:

چربی‌های حیوانی مانند چربی گوشت خوک، مرغ، ماهی و زرده تخم‌مرغ نیز حاوی اسید اولئیک هستند، هرچند معمولاً درصد آن کمتر از منابع گیاهی مرغوب است. بدن انسان نیز قادر است مقدار محدودی اسید اولئیک را از اسید استئاریک سنتز کند.

کاربردهای اسید اولئیک

صنایع غذایی

اسید اولئیک به‌عنوان بخشی از ترکیب روغن‌های خوراکی، در تولید سس‌ها، مارگارین، محصولات پخته‌شده و برخی از نوشیدنی‌ها استفاده می‌شود. به دلیل پایداری نسبی در برابر حرارت، در روغن‌های سرخ‌کردنی نیز از اولئیک با خلوص بالا نیز کاربرد دارد.

صنایع آرایشی و بهداشتی

این ماده در فرمولاسیون صابون‌ها، لوسیون‌ها، کرم‌های مرطوب‌کننده و به طور کلی بسیاری از محصولات مراقبت از پوست و مو به‌کار می‌رود. خاصیت نرم‌کنندگی این ماده و توانایی نفوذ آن به لایه‌های پوست باعث شده تا در بسیاری از محصولات ضدپیری و ترمیم‌کننده‌ی پوست جایگاه ویژه‌ای داشته باشد. همچنین به‌عنوان امولسیفایر و تثبیت‌کننده در بسیاری از فرمولاسیون‌ها نیز کاربرد دارد.

صنایع دارویی

اسید اولئیک به‌عنوان حامل برخی داروها و در فرمولاسیون‌های محصولات موضعی نیز کاربرد دارد. مطالعات نشان داده‌اند که این اسید چرب می‌تواند به بهبود جذب برخی ترکیبات فعال کمک کند.

کاربردهای صنعتی

در تولید روان‌کننده‌ها، مواد افزودنی پلاستیک، جوهر چاپ، رنگ‌ها و حتی در برخی فرآیندهای تولید شیشه و سرامیک از اسید اولئیک استفاده می‌شود. خاصیت ضدعفونی‌کنندگی ملایم آن نیز در برخی از محصولات شوینده مورد توجه قرار گرفته است.

سایر

  • از اسید اولئیک در بخش‌های بهداشتی و آرایشی چون ساخت صابون، لوسیون‌های نرم کننده بدن و …. استفاده می‌شود.
  • اسید اولئیک از مواد اولیه محصولاتی چون سس‌ها، ادویه‌ها، لیموناد، بستنی و محصولات پخته شده است.
  • این ماده پایین آورنده کلسترول بالا خون است و از افزایش مجدد آن نیز جلوگیری می‌کند.
  • در بخش صنعت، از این اسید در ساخت شیشه‌های رنگی به وفور استفاده می‌شود.
  • اسید اولئیک یکی از مواد اولیه مهم در ساخت برخی از داروها است.
  • به دلیل سالم بودن چربی این ماده، می‌توان آن را در برنامه رژیم غذایی قرار داد.
  • اسید اولئیک تنظیم‌کننده قند خون بدن نیز است.
  • کمک بسیاری به کاهش وزن در برنامه‌های رژیم غذایی می‌کند.
  • از بین برنده سلول‌های سرطانی از جمله سرطان سینه در بانوان است.
  • بهبود دهنده جریان گردش خون در سیستم قلبی و عروقی است.
  • این ماده به افزایش‌دهنده رشد مو سر کمک می‌کند و از ریزش مو جلوگیری می‌کند.
  • از بین برنده عوارض پوستی چون اگزما و روتسیا است.
  • به مرطوب بودن پوست صورت کمک می‌کند و مانع از پیری زودرس می‌شود.
  • تقویت‌کننده سیستم ایمنی و دفاعی بدن است
  • کاهش‌دهنده التهابات درونی بدن است.
  • از دیگر کاربردهای این ماده می توان به استفاده از آن در محصولات شوینده اشاره کرد. زیرا نوع اسید، خاصیت ضد عفونی کنندگی دارد.
  • اسید اولئیک در ساخت و تولید انواع محصولات مراقبت از پوست مورد استفاده قرار می گیرد. از آنجایی که این ماده از فاسد شدن جلوگیری می کند و همچنین به افزایش طول عمر مفید محصولات کمک می‌ کند. در این صنعت پر کاربرد بوده است.

روش‌های تولید اسید اولئیک

اولئیک‌ اسید ها به طور طبیعی وجود ندارند بلکه باید آن‌ها را با استفاده از فرآیند صابونی‌سازی به تری‌گلسیرید که در واقع همان اسید اولئیک بوده تبدیل کرد.
در روش دیگر تولید اسید اولئیک، از اسید استئاریک استفاده می‎شود. به این ترتیب که اسید اولئیک تحت تاثیر آلکان‌ها و اسید کربوکسیلیک قرار می‌گیرد و با ایجاد یک پیوند دوگانه هیدروژنه شده اسید اولئیک شکل خواهد گرفت، اکسیداسیون این پیوند دوگانه با سرعت بسیار کمی در هوا انجام می‌شود.

تولید صنعتی اسید اولئیک عمدتاً از طریق هیدرولیز روغن‌ها و چربی‌های طبیعی انجام می‌شود. در این فرآیند، تری‌گلیسیریدهای موجود در روغن تحت شرایط کنترل‌شده ای با آب یا بخار آب در حضور کاتالیزور شکسته می‌شوند و اسیدهای چرب آزاد به دست می‌آیند. سپس با استفاده از روش‌هایی مانند تقطیر یا تبلور، اسید اولئیک از سایر اسیدهای چرب جدا می‌شود.

روش دیگر، تبدیل اسید استئاریک به اسید اولئیک از طریق واکنش هیدروژن‌زدایی کنترل‌شده است. در این فرآیند، با ایجاد یک پیوند دوگانه در موقعیت مناسب، اسید اولئیک تولید می‌گردد. اکسیداسیون خودبه‌خودی پیوند دوگانه در هوا بسیار آرام  است، اما برای افزایش پایداری محصول نهایی معمولاً از آنتی‌اکسیدان‌ها استفاده می‌شود.

امروزه بسیاری از تولیدکنندگان، اسید اولئیک با خلوص بالا (بالای حدود ۹۰ درصد) را از روغن‌های گیاهی با اولئیک بالا استخراج می‌کنند تا محصولی با کیفیت ثابت و مناسب برای کاربردهای حساس و گوناگون به دست آید.

خواص و فواید سلامتی

مصرف متعادل اسید اولئیک به‌ویژه از طریق روغن زیتون فوق بکر، با فواید متعددی برای سلامت همراه است. این اسید چرب تک ‌اشباع می‌تواند به کاهش کلسترول LDL (کلسترول بد) و حفظ یا افزایش کلسترول HDL (کلسترول خوب) کمک کند. همچنین مطالعات نشان می‌دهد که رژیم‌های غنی از اسید اولئیک با بهبود حساسیت به انسولین و تنظیم بهتر قند خون مرتبط هستند.

اسید اولئیک خواص ضدالتهابی نیز دارد و می‌تواند در کاهش التهاب‌های مزمن نقش مهمی ایفا کند. در ارتباط با پوست می تواند به حفظ رطوبت، تقویت سد پوستی و کاهش علائم برخی از اختلالات پوستی مانند خشکی و اگزما کمک کند.

نگهداری و نکات ایمنی

اسید اولئیک باید در بسته‌بندی اصلی و در مکانی خنک، خشک و دور از نور مستقیم خورشید نگهداری شود. این ماده قابلیت اشتعال دارد، بنابراین باید از تماس اسین ماده با منابع حرارتی قوی اجتناب کرد. در صورت ایجاد آتش‌سوزی، استفاده از دی‌اکسید کربن یا پودرهای شیمیایی خشک توصیه می‌شود و نباید از آب به‌تنهایی برای خاموش کردن آتش استفاده کرد.

در کاربردهای غذایی و آرایشی، خلوص و کیفیت محصول بسیار مهم است. برای مصارف صنعتی نیز رعایت استانداردهای ایمنی و تهویه مناسب محیط کار بسیار ضروری است.

نتیجه‌گیری

اسید اولئیک به‌عنوان یکی از پرکاربردترین و مهم ترین اسیدهای چرب تک ‌اشباع، نقشی کلیدی در صنایع مختلف و رژیم غذایی انسان ایفا می‌کند. از روغن زیتون گرفته این ماده به دلیل دارا بودن خواص فیزیکی مطلوب، پایداری نسبی و فواید بسیار زیاد برای سلامتی، در محصولات گوناگونی مانند محصولات آرایشی و یا حتی در فرمولاسیون‌های صنعتی،  جایگاه ویژه‌ای پیدا کرده است. با انتخاب منابع باکیفیت و رعایت اصول نگهداری، می‌توان از مزایای این اسید چرب ارزشمند به‌طور مؤثر بهره برد.

با توجه به رشد تقاضا برای روغن‌های با اولئیک بالا و محصولات طبیعی، انتظار می‌رود اهمیت اسید اولئیک در سال‌های آینده بیش از پیش افزایش یابد.

.

 

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

روش های گوناگون ساخت صابون از چربی و سود سوزآور

روش های گوناگون ساخت صابون از چربی و سود سوزآور

مقدمه صابون یکی از قدیمی‌ترین و پر استفاده ترین محصولات شوینده ساخت دست انسان است که پایه بسیاری از محصولات

شیمی رنگ مو و رنگ‌های دائمی: از واکنش‌های اکسیداسیون تا تفاوت با رنگ‌های گیاهی

شیمی رنگ مو و رنگ‌های دائمی: از واکنش‌های اکسیداسیون تا تفاوت با رنگ‌های گیاهی

  مقدمه رنگ کردن مو یکی از رایج‌ترین تغییرات ظاهری در دنیای امروز است. میلیون‌ها نفر در سراسر جهان هر

شیمی خون و هموگلوبین: چرا خون قرمز است و بعضی حیوانات خون آبی یا سبز دارند؟

شیمی خون و هموگلوبین: چرا خون قرمز است و بعضی حیوانات خون آبی یا سبز دارند؟

  مقدمه خون یکی از شگفت‌انگیزترین مایعات و سیالات در محیط زیست و طبیعت است. در انسان و بیشتر مهره

شیمی عطر و حافظه بویایی: نگاهی مولکولی به رایحه‌ها و خاطرات

شیمی عطر و حافظه بویایی: نگاهی مولکولی به رایحه‌ها و خاطرات

  مقدمه بویایی یکی از شیمیایی‌ترین حس‌های انسان است. برخلاف قدرت بینایی که از طریق فوتون ها می باشد یا