مشخصات و نام­های مترادف

استون ترکیبی آلی از خانواده کتون­ها با فرمول بسته C3H6O و فرمول ساختاری CH3 2CO یا H3C-CO-CH3 است. استون ساده­ترین کتون­ها است و در صنعت، آزمایشگاه و منازل به عنوان حلالی مهم استفاده می­شود. مصارف استون در منازل به عنوان ماده مؤثر در پاک­کننده لاک ناخن و به عنوان نازک کننده لایه رنگ است.

مطابق نامگذاری اتحادیه بین­المللی شیمی محض و کاربردی یا آیوپاک، پروپان-2-اُن نامیده می­شود. ولی به نام­های استون، دی­متیل کتون، دی­متیل کربونیل، بتا- کتوپروپان، پروپانون، 2- پروپانون، دی­­متیل فرمالدئید، کتون پروپان نیز شناخته می­شود. در بازار به استون معروف است و با شماره CAS 1-64-67 معرفی شده است.

خواص فیزیکی و شیمیایی

مایعی بی­رنگ، فرار، قابل اشتعال و دارای بوی مشخص است. دارای جرم مولکولی 080/58 گرم برمول، دانسیته 7845/0 گرم برسانتی­متر مکعب، نقطه ذوب 7/94- و نقطه جوش 05/56 درجه سانتیگراد است. در آب و حلال­های بنزن، دی­اتیل اتر، متانول، کلروفرم و اتانول نیز امتزاج­پذیر است.

 

انواع استون

آزمایشگاهی: استون برای مصارف آزمایشگاهی در ظروف شیشه­ای قهوه­ای با حجم­های 5/0، 1، 5/2 و 5 لیتری در بازار وجود دارد.

صنعتی: استون صنعتی با خلوص حدود 99% در بشکه­های 175 کیلویی در بازار وجود دارد.

 

کاربردها

صنعت: حدود یک سوم استون تولید شده در جهان به عنوان حلال استفاده شده و یک چهارم آن به استون سیانوهیدرین تبدیل شده که به عنوان ماده اولیه برای تولید متیل متاآکریلات، مصرف می­شود.

حلال: استون حلال بسیار خوبی برای اکثر پلاستیک­ها و برخی الیاف مصنوعی است. از استون برای رقیق کردن رزین پلی­استر، تمیزکاری ابزارآلات مورد استفاده در آن و انحلال اپوکسی­های دوجزئی و ابرچسب­ها فبل از سخت شدن آن­ها استفاده می­شود. از استون به عنوان جزء تشکیل دهنده فرار برخی از رنگ­ها و لاک­ها استفاده می­شود.

به طور کلی از استون به عنوان حلال در فرمولاسیون مواد زیر استفاده می­شود:

  1. پلی­اکریلات­ها
  2. صنایع الکتریکی
  3. اکریلیک­ها و رنگ­ها
  4. چسب­ها و واکس­ها
  5. براق کننده کفپوش­های
  6. جوهرهای چاپ درچاپگرها
  7. رزین الکل­های نیترو سلولز
  8. مواد دارویی و لوازم آرایشی
  9. گریس­ها، چربی­ها و روغن­ها
  10. رزین­های طبیعی و مصنوعی
  11. چربی­گیری فلزات پیش از رنگ آمیزی
  12. پوشش­های سطوح مواد شوینده، تمیزکننده و تینرها

حامل استیلن: اگرچه خود استون اشتعال­پذیر است، ولی از آن به عنوان حلال برای حمل و نقل ایمن و ذخیره­سازی گاز استیلن استفاده می­شود. زیرا نمی­توان استیلن را به صورت خالص فشرده کرد. کپسول­های حاوی ماده متخلخل ابتدا با استون پر شده و سپس با استیلن پر می­شود، که استیلن درون استون حل شود. یک لیتر استون حدود 250 لیتر استیلن با فشار 10 بار را حل می­کند.

ماده شیمیایی میانی: استون برای سنتز متیل متاآکریلات استفاده می­شود. این فرآیند، با تبدیل اولیه استون به استون سیانوهیدرین شروع می­شود.

(CH3)2CO + HCN → (CH3)2C(OH)CN

در مرحله بعد، نیتریل به آمید هیدرولیز شده و سپس، استری می­شود.

(CH3)2C(OH)CN + CH3OH → CH2=(CH3)CCO2CH3 + NH3

حدود 20% استون برای سنتز بیس­فنول آ استفاده می­شود. بیس­فنول آ جزء تشکیل دهنده اکثر پلیمرها مانند پلی­کربنات­ها، پلی­اورتان­ها و رزین­های اپوکسی است. این سنتز مستلزم تراکم استون به فنول است:

(CH3)2CO + 2 C6H5OH → (CH3)2C(C6H4OH)2 + H2O

تحقیقات شیمیایی: در آزمایشگاه­های تحقیقاتی از استون به عنوان حلال قطبی در انواع واکنش­ها استفاده می­شود.

تمیزکاری: استون با درجه کم معمولاً برای خشک کردن ظروف شیشه­ای در آزمایشگاه­ها استفاده می­شود.

حمام دمای کم: مخلوطی از استون و یخ خشک حمام خنک کننده رایجی است که تا زمان باقی ماندن یخ خشک، دمای 78- درجه سانتیگراد را حفظ می­کند.

داروسازی: استون به عنوان حلال در صنعت داروسازی و به عنوان غیرطبیعی کننده الکل استفاده می­شود. همچنین، در برخی مواد دارویی به عنوان ماده تحریک کننده از استون استفاده می­شود.

مصارف متفرقه: استون معمولاً جزء اصلی تشکیل دهنده مواد تمیزکننده، مانند پاک کننده لاک ناخن و حذف ابرچسب­ها است. ولی به برخی از پلاستیک­ها را حل می­کند.

 

بازار جهانی استون

در سال 2010 حدود 7 میلیون تن استون در جهان تولید شده و برای آن رشد 3 الی 4% در هر سال انتظار می­رود. قاره آسیا مهم­ترین بازار برای این مواد با رشدی معادل 5% است. درحالی که اروپا و آمریکا رشدی معادل 2% دارند.

 

روش­های تولید

استون مستقیماً یا غیرمستقیم از پروپیلن تولید می­شود. تقریباً 83% استون تولید شده در جهان از طریق فرآیند کومِن تولید می­شود، بنابراین تولید استون با تولید فنول ارتباط دارد. در این فرآیند بنزن با پروپیلن برای تولید کومِن الکیله شده و سپس، کومِن با هوا اکسید شده و فنول و استون تولید می­شود.

فرآیندهای دیگری برای تولید استون وجود دارد. در فرآیند موسوم به واکر- هوخست از اکسایش مستقیم پروپیلن استون تولید می­شود. یا از فرآیند آب­دارکردن پروپیلن 2- پروپانول ایجاد می­شود که سپس به استون اکسید می­شود. قبلاً استون توسط تقطیر استات­ها، برای مثال تقطیر استات کلسیم تولید می­شد.

Ca(CH3COO)2 → CaO(s) + CO2(g) + (CH3)2CO

 

نکات ایمنی

مخلوط استون و هوا در دمای بیشتر از نقطه اشتعال، سبب بروز انفجار و اشتعال خواهد شد. احتمال جرقه استون صنعتی در حضور مقدار کمی آب، افزایش می­یابد.

محصول جانبی اکسایش استون، باعث تولید استون پروکسید می­شود که ترکیبی ناپایدار و فعال است. ریختن هیدروژن پروکساید زاید در ظرف حاوی استون، حادثه آفرین است.

خوردن و تنفس استون برای فرد خطرناک است. استون، به عنوان ماده سرطانزا شناخته نشده و در بسیاری از مواد آرایشی و مواد غذایی استفاده می­شود. این ماده، دارای اثرات ضدتشنج در حیوانات نیز است.  بخارهای با غلظت زیاد استون، در عملکرد سیستم عصبی اختلال ایجاد می­کند.

 

برترین تامین کنندگان استون

استون

بازرگانی پاژ بهفر ایرانیان

استون

کانگورو

استون

نگین تجارت پیام

 

Leave a comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *